Electronische toezicht

1. Procedure

Het elektronisch toezicht (ET) is één van de manieren waarop de vrijheidsstraf wordt uitgevoerd. De veroordeelde ondergaat het geheel of een gedeelte van zijn vrijheidsstraf buiten de gevangenis volgens een bepaald uitvoeringsplan. De naleving ervan wordt door elektronische middelen gecontroleerd.

Tot op 1 september 2007 opereerde het Nationaal centrum voor elektronisch toezicht (NCET) onder het Directoraat–generaal Penitentiaire Inrichtingen. Vandaag functioneert zowel de uitvoering als de opvolging van ET onder het Directoraat–generaal Justitiehuizen.

Veroordeelden tot een vrijheidsstraf van meer dan 3 jaar kunnen bij de strafuitvoeringsrechtbank het regime ET aanvragen. De rechtbank gaat al dan niet in op dit verzoek. De vonnissen tot ondertoezichtstellingen gebeuren onmiddellijk, van zodra het vonnis uitvoerbaar is.

Veroordeelden tot een vrijheidsstraf van 3 jaar of minder worden, van zodra zij zich aanbieden in de gevangenis voor strafuitvoering, ingelicht dat zij een verzoek kunnen indienen om hun straf onder elektronisch toezicht uit te voeren. Na controle van de tegenindicaties - zo komen veroordeelden die geen recht op verblijf hebben of die veroordeeld zijn voor seksuele feiten op minderjarigen niet in aanmerking voor strafonderbreking-  worden zij in strafonderbreking geplaatst in afwachting van een maatschappelijke enquête door de justitieassistent. Die gaat na of de veroordeelde in de materiële mogelijkheid verkeert voor ET, gaat na of de eventuele huisgenoten akkoord gaan, bekijkt de tegenindicaties en doet suggesties ten aanzien van individuele bijzondere voorwaarden. De gevangenisdirecteur beslist dan op basis van de enquêteresultaten of hij  al dan niet ingaat op dit verzoek. Voor de plaatsing van deze categorie veroordeelden is er momenteel in bepaalde gerechtelijk arrondissementen nog een wachtlijst. Veroordeelden die geen recht op verblijf hebben of die veroordeeld zijn voor seksuele feiten op minderjarigen kunnen vanuit detentie een verzoek richten aan de Dienst Individuele gevallen.

2. Kwaliteit regelgeving ET verbeterd in 2008

Om van het ET, na het terugschroeven van de kwalitatieve normen onder de paarse regering, opnieuw een doeltreffend, efficiënt en succesvol alternatief te maken voor de tenuitvoerlegging van de vrijheidsberovende straf, en om de toepassing van het ET zonder risico te kunnen uitbreiden, heeft de vorige minister van justitie Jo Vandeurzen in 2008 volgende maatregelen genomen:

Voor veroordeelden tot een vrijheidsstraf tot meer dan 3 jaar werd:

• de niet-naleving door de veroordeelde die onder ET werd geplaatst van het programma van concrete invulling (artikel 42 van de wet) werd als een mogelijke grond voor herroeping van de maatregel ingeschreven (artikel 64 van de wet van 17 mei 2006 houdende de externe rechtspositie van de veroordeelde);
• we preciseerden de modaliteiten van het akkoord van de huisgenoten, over het naleven van het uurrooster en het naleven van de technische afspraken voor de plaatsing onder ET. Het niet naleven ervan geeft aanleiding tot een verwittiging en, desnoods, een herberekening van het aantal vrije uren. Het KB van 29 januari 2007 werd in die zin gewijzigd door het KB van 16 juli 2008 dat de concrete invulling bepaalt van het programma van de beperkte detentie en het elektronisch toezicht;
• voormeld KB voorziet opnieuw de mogelijkheid van interventie en terugkoppeling via het NCET naar de politiediensten;
  het NCET krijgt de rol van coördinatiecentrum;
• in  de toepassing van het ET wordt, naast de controle, ook de begeleiding opgenomen door de diensten van de justitiehuizen. Die begeleiding gebeurt volgens een ritme dat rekening houdt met de globale werklast. Al naargelang de evolutie in de werving van personeel kan dit ritme  worden opgedreven.

Voor veroordeelden tot een vrijheidstraf van minder dan 3 jaar:

• al deze elementen werden overgenomen in een aangepaste ministeriële omzendbrief van 25/7/2008 (III). De omzendbrief bevat concrete richtlijnen voor de uitvoering van het elektronisch toezicht als vorm van strafuitvoering.

Randvoorwaarden

• we hebben de randvoorwaarden voor materiële en personele ondersteuning door de voormelde administraties aangepast
• we hebben ervoor gekozen het merendeel van de nieuw aangeworven justitieassistenten in te zetten voor het elektronisch toezicht. We verhoogden tegelijk het aantal dossiers op dat een justitieassistent moet opvolgen.

Wachtlijsten strafonderbreking

Het directoraat-generaal justitiehuizen nam volgende maatregelen om de wachtlijst van strafonderbrekers te verminderen:

• In plaats van huisbezoeken worden bureaugesprekken de regel. Minstens één huisbezoek blijft behouden en telkens de justitieassistent het noodzakelijk vindt, is er een bijkomend huisbezoek.
• Het eerste huisbezoek binnen de 48 u vindt afhankelijk van de appreciatie van de justitieassistent plaats op huisbezoek of op bureau.

Wetenschappelijk onderzoek

Parallel met de optimalisering van het ET en de uitbreiding ervan in het bestaande kader, voert het NICC een onderzoek naar de aanwending van het elektronisch toezicht als alternatief voor de voorlopige hechtenis. Dit betreft:

• een studie naar de toepassingen en ervaringen in het buitenland;
• een inschatting van het toepassingspotentieel in België, van de tegenindicaties, knelpunten en randvoorwaarden. Dit zal gebeuren aan de hand van informatiefiches en een bevraging van de actoren op het terrein en ten slotte ook d.m.v. een analyse van de databestanden. Verschillende vormen van ET zijn hierbij aan de orde: thuisdetentie (zuiver controlerend) of ET gecombineerd met een geïndividualiseerd programma (mogelijkheid van begeleiding, opleiding, werk,…) al dan niet met GPS-controle.

De resultaten van deze studie worden verwacht voor eind dit jaar.

3. Huidig lastenboek ET

Het huidige lastenboek, dat loopt tot eind november 2009, beperkt zich tot 1000 eenheden ET, maar met het ter beschikking gestelde toezichtsmateriaal was deze capaciteit niet haalbaar. Een deel van het toezichtsmateriaal (400 toezichtsboxen) moet aangesloten worden op vaste telefoonlijnen. Maar niet alle veroordeelden beschikken over een vaste telefoonlijn, zodat de toezichtsboxen in onbruik raakten. Onder meer daardoor zijn we begin dit jaar niet boven een maximale ondertoezichtstelling uit gekomen van 750 veroordeelden in ET op dagbasis. In december 2008 hebben we in allerijl een “procedure tot bijakte” voor nieuwe apparatuur gestart, apparatuur die met een gsm-verbinding werkt, om zo snel mogelijk toch tot 1000 ondertoezichtstellingen te komen. Dankzij de maximale inspanningen van de FOD Justitie kon de procedure in april afgerond worden. Geleidelijk werd het aantal ondertoezichtstellingen opgedreven tot 1000 eenheden. 

4. Lancering nieuwe onderhandelingsprocedure

Op 22/4/2009 werd een nieuwe onderhandelingsprocedure gepubliceerd voor het elektronisch toezicht.

• De markt wordt opnieuw bevraagd. We  wensen het aanbod te kennen van de producenten van geschikte apparatuur. Het elektronisch toezicht moet minstens even performant zijn als nu het geval is, maar we staan open voor nieuwe technologieën.
• We gaan na wat de markt biedt op het stuk van een geïntegreerd technisch controlecentrum.
• Met het nieuwe lastenboek zal moeten we uiteindelijk meer dan 1000 veroordeelden onder ET kunnen plaatsen.

5. Kwantiteit ET in 2009 verbeterd

In navolging van het actieplan van het directoraat-generaal Justitiehuizen steeg het aantal ondertoezichtstellling dit jaar van een 700-tal naar 1000-tal.

5.1 Kwantitatieve stijging van het aantal Et op dagbasis:

- Verdeling per regio (cijfer NCET op 26/5//2009) :

Vlaanderen : 55%
Wallonië : 29%
Brussel : 16%

- Verdeling per bevoegdheid (cijfer DG EPI op 19/5/2009) :

SURB (+3ans) : 26%
Minister (-3 ans) : 74%
                                  

5.2 Kwantitatieve evolutie van het aantal strafonderbrekingen

Onder deze strafonderbrekers onderscheiden we 4 doelgroepen:
1) in afwachting van enquête
      286 veroordeelden in afwachting van enquête in Vlaanderen
      82 veroordeelden in afwachting van enquête in  Wallonie 
      102 veroordeelden in afwachting van enquête in Brussel
2) in afwachting van beslissing
3) in afwachting van uitvoering negatieve beslissing ET
4) in afwachting van uitvoering positieve beslissing ET
      380 veroordeelden in afwachting van plaatsing in Vlaanderen
      93 veroordeelden in afwachting van plaatsing in Wallonie
91 veroordeelden in afwachting van plaatsing in Brussel

5.3 Gemiddelde duur aanvraag ET tot effectieve plaatsing onder ET is 67 dagen

Het duurt gemiddeld 67 dagen van bij het verzoek tot ET tot de effectieve plaatsing onder ET. 

5.4 Gemiddelde duur dat een veroordeelde onder ET staat is 90 dagen

Voor de mandaten afgesloten in 2009 ( tussen 1 januari en 26 mei 2009), wordt de gemiddelde duur per categorie weergegeven in onderstaande tabel:

5.5  Reden stopzetting ET