Het gerechtelijk landschap – Politiek akkoord binnen de kern

In september 2009 is een oriëntatienota neergelegd over “het gerechtelijk landschap: naar een nieuwe architectuur voor Justitie”. Ze vormde de basis voor het Atomiumoverleg dat plaats vond in het laatste kwartaal van 2009.

Vanaf januari 2010 zijn bijkomende adviezen ingewonnen van:

- het College van Procureurs-generaal
- de centrale werkgroep van de Zetel (binnen de schoot van de Hoge Raad voor Justitie)
- de Nationale Arbeidsraad
- de Vaste Vergadering van de korpschefs van de Zetel

Al deze adviezen zijn verleend in het eerste trimester van 2010.
Zij werden mee in overweging genomen bij de besprekingen binnen de Regering, die vandaag hebben geleid tot een politiek akkoord over het nieuwe gerechtelijk landschap.

Zoals bekend worden voor Brussel en Eupen geëigende oplossingen uitgewerkt.

II. Van 27 naar 16 gerechtelijke arrondissementen

De schaalgrootte van de gerechtelijke arrondissementen wordt aangepast.

In het nieuwe gerechtelijk landschap blijven 16 gerechtelijke arrondissementen bestaan. De reductie gebeurt door fusie van volledige arrondissementen, zonder te raken aan de bestaande interne grenzen.

Vertrekkend van het voorstel van de minister van Justitie gebeurt nog een finaal overleg over de definitieve verdeling.

III. Integraal beheer op het niveau van de arrondissementen

Het beheer van alle ondersteunende diensten wordt arrondissementeel georganiseerd. Dit omvat onder meer: gebouwenbeheer, ict, inzet ondersteunend personeel, logistieke functie.

Elk arrondissement zal beschikken over een beheerscollege en een beheersentiteit, bestaande uit vier pijlers:

- de rechtbank van eerste aanleg;
- de arrondissementele afdeling van de rechtbank van koophandel
- de arrondissementele afdeling van de arbeidsrechtbank
- de pijler van de vredegerechten en politierechtbanken van het arrondissement.

De beheersentiteit wordt in haar definitieve vorm aangestuurd door een beheerscollege dat zal bestaan uit:

- een voorzitter-beheerder (magistraat)
- de voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg
- de voorzitter van de arbeidsrechtbank of zijn afgevaardigde
- de voorzitter van de rechtbank van koophandel of zijn afgevaardigde
- de voorzitter van de algemene vergadering van vrede- en politierechters van het arrondissement
- de beheersdirecteur (zonder stemrecht)

De beheersentiteit zal beschikken over:

- een gedeelte van het kader van magistraten bovenop het vaste kader per pijler (pool toegevoegde rechters, plaatsvervangende magistraten)
- het gerechtspersoneel
- de referendarissen
- het gebouwenpark
- een financieel budget
- de materiële en logistieke middelen

Zij werken overeenkomstig een beheersovereenkomst.

IV. Jurisdictionele schaal in functie van proximiteit en specialisatie

De rechtbanken van eerste aanleg opereren op de schaal van de nieuwe arrondissementen.

De vredegerechten en de politierechtbanken opereren jurisdictioneel op de huidige schaal. Deze schaal waarborgt maximaal de proximiteit van deze rechtbanken.
Per arrondissement is er een algemene vergadering van politie- en vrederechters.

Arbeidsrechtbanken en rechtbanken van koophandel zijn georganiseerd op het niveau van de ressorten. Deze schaal waarborgt maximaal de specialiteit van deze rechtbanken.
Met het oog op de toegankelijkheid zullen de werkzaamheden en zittingen verder via afdelingen op het arrondissementeel niveau georganiseerd worden.

Met het oog op de vrijwaring van specialisatie en specificiteit zullen de magistraten benoemd worden binnen hun pijler. Zij zullen inzetbaar zijn in een groter geografisch gebied.

V. Een eigen orgaan voor de magistratuur van de hoven en rechtbanken

Net zoals er voor het Openbaar Ministerie een College van Procureurs-generaal bestaat en een gemeenschappelijk aanspreekpunt vormt voor het beleid, zal een soortgelijk orgaan voor de zetelende magistratuur worden opgericht.

VI. Een nieuw tuchtrecht

Tot de prioriteiten behoort ook een totale hervorming van het tuchtrecht voor de magistraten en bij uitbreiding voor de andere medewerkers van hoven en rechtbanken.

Een nieuwe procedure, een aanpassing van de waaier aan sancties, een grotere afstand tussen tuchtinstantie en betrokken persoon en een rapportering over de behandelde dossiers vormen de basiselementen voor een efficiënt en evenwichtig tuchtsysteem.

VII. Eigentijdse functies

De hertekening van het gerechtelijk landschap gaat gepaard met een sterke vermindering van het aantal korpschefs op het niveau van da arrondissementen.

Tegelijk ontstaan nieuwe functies, zoals de voorzitters van de algemene vergadering van politie- en vrederechters van het arrondissement, de voorzitters-beheerder (magistraat), de beheersdirecteurs.

De nieuwe mandaatfuncties worden geleidelijk ingevoerd, naarmate de huidige mandaatsfuncties hun einddatum bereiken.

VIII. Een gemeenschappelijke beheersdienst op centraal niveau

De voorgestelde hervorming gaat uit van het principe van een meer zelfstandig beheer door de leden van de rechterlijke macht.

Dit zelfstandig beheer zal functioneren op centraal niveau (de colleges en de gemeenschappelijke beheersdienst) en op het niveau van de beheersentiteiten (arrondissementen en ressorten).

Dit gemeenschappelijk dienstencentrum groepeert de middelen en diensten die voor zetel en parket een gemeenschappelijke aansturing of een gemeenschappelijke strategie vragen.

Er zullen werkingsenveloppes met beheersovereenkomst worden afgesloten.

IX. Volgende stappen

De minister van Justitie zal de goedgekeurde krachtlijnen uitwerken in meer concrete voorstellen, die na goedkeuring in de Regering omgezet worden in nieuwe regelgeving.

In de komende maanden zullen de nodige wetsontwerpen voorbereid worden, met name voor:

- de organisatie van de gerechtelijke arrondissementen;
- aanpassing beheersstructuren – nieuwe schaalgroottes
- aanpassing tuchtrecht
- de instelling van een eigen orgaan voor de zetel.

Tegelijk is aan het College van Procureurs-generaal gevraagd om binnen de eerste maanden in samenspraak met de raad van Procureurs des Konings en de raad van Arbeidsauditeurs een voorstel uit te werken over een geïntegreerde werking van de parketten en auditoraten, waarbij de eenheid van strafrechtelijk beleid en de eigenheid van beide instellingen verzekerd zijn.