Jaarverslag DGEPI
Op dinsdag 28 april werd het jaarverslag van de gevangenissen voorgesteld in Gent. De minister van Justitie kon er niet bijzijn, maar zijn woordvoerder, Leo De Bock, sprak de zaal toe. Hieronder kunt u zijn toespraak lezen.
Tien jaar geen jaarverslag. Kan u zich dat voorstellen. Tien jaar zonder overzichtelijke informatie, tien jaar zonder consistente communicatie over de werking van een zo belangrijke administratie als die van het gevangeniswezen. Dat kon niet langer, vond Hans Meurisse. Een jaarverslag is nodig voor overzicht, vergelijking, analyse, beleid, wetenschap, informatie, openheid. Vorig jaar in Marneffe presenteerde het Directoraat-Generaal Penitentiaire Inrichtingen zijn eerste jaarverslag sinds lang. Intussen is het vaak geconsulteerd en heeft het een objectief houvast geboden. Het jaarverslag dat we vandaag voorstellen is inhoudelijk en ook vormelijker een nog overtuigender publicatie.
Openheid en communicatie zijn van groot belang. En wij zijn voorstander van een hoge mate van subsidiariteit in de communicatie. Dat wil zeggen dat diegene communiceert die het dichtst bij de materie staat. Zoals Hans Meurisse zei: wij hébben niets te verbergen. Vorig jaar hebben we de pers uitgenodigd naar de gevangenis van Vorst. Ze mochten alles filmen, iedereen interviewen. We hebben er geen baat bij de harde realiteit mooier voor te stellen dan ze is. De mensen mogen weten dat het niet meer voortkan zoals het is. De mensen mogen weten dat veel medewerkers van de gevangenisadministratie in moeilijke omstandigheden werken. Dat de gedetineerden opgepakt zitten in te weinig cellen. Dat die cellen er vaak zijn in 19de-eeuwse gebouwen. Dat er al die jaren niéts is ondernomen om meer ruimte en dus meer menswaardigheid te creëren. Is er gebouwd, zijn er plannen gemaakt? Nee. Nù, eindelijk, is er een masterplan voor fors meer capaciteit en een humane detentie. Het kwam tot stand onder de vorige minister van justitie Jo Vandeurzen en wij voeren het loyaal uit, we verbeteren het nog. Het relanceplan zorgt voor bijkomende capaciteit, voor een oplossing ten gronde. En zoals u wellicht vernomen hebt, praten wij met Nederland. De kans zit erin dat we voor langere tijd een deel van hun leegstaande cellen mogen huren. Een win-win-situatie voor beide landen, die de werkgelegenheid in ons land geenszins bedreigt. Vanaf 2016 moet het gedaan zijn met de overbevolking.
En neen, meer cellen, meer gevangenissen, dat staat niet gelijk aan een repressiever beleid. Wij beogen een ménselijk regime in onze gevangenissen, voor de gedetineerden, maar ook voor de personeelsleden. En ook in het belang van de samenleving, die veilig moet zijn, die bescherming verdient. Er IS een structureel tekort aan gevangeniscapaciteit. De cijfers uit het jaarverslag 2008 zijn inmiddels al ruimschoots overschreden. De overbevolking zorgt voor instabiliteit, sociale onrust, en bemoeilijkt de strafuitvoering. Dat een groter aantal gevangenissen niet leidt tot meer gedetineerden, bewijst Nederland, waar 20% van de cellen leegstaat. Plus: detentie is maar één strafuitvoeringsmodaliteit. Justitie trekt ook zeker de kaart van de alternatieve straffen, waar we nu stilaan resultaat zien van onze investeringen in kwaliteit en kwantiteit. Het aantal mensen in voorlopige hechtens bedraagt 40% van de totale populatie. Het spreekt voor zich dat we daar, door weloverwogen initiatieven, tot andere verhoudingen moeten kunnen komen.
Om het masterplan gevangenissen met succes te realiseren, heeft het DG epi de Dienst Ondersteuning, Gebouwen en Veiligheid opgericht, met een gezamenlijke task force met de Regie der Gebouwen.
Dat een grondige, doordachte renovatie van een inrichting tot knap resultaat kan leiden, kunnen we vandaag vaststellen, hier in de gevangenis van Gent. Die is bijna 150 jaar oud. Een auditbureau heeft dit project bestempeld als een model van geslaagde renovatie. Daar heeft de goede samenwerking tussen de gevangenisdirectie, de Regie der Gebouwen en het centraal bestuur veel mee te maken. Een nette, functionele en hygiënische leefomgeving voor de gedetineerden, en een fraaie werkomgeving voor de medewerkers zijn essentieel voor een goede strafuitvoering, voor de haalbaarheid van de Basiswet, én dragen bij tot het uiteindelijke doel, in het geval van het overgrote deel van de gedetineerden: een succesvolle terugkeer naar de samenleving.
Minister van justitie Stefaan De Clerck heeft indertijd aandacht gecreëerd voor het slachtoffer. Die aandacht was er niet. Hij heeft de justitiehuizen in het leven geroepen. Hij heeft geïnvesteerd in alternatieve straffen. Tot vandaag zijn er in de uitvoering uitlopers van zijn Oriëntatienota van 1996.
Het jaarverslag van DGEPI geeft goed aan hoe innovatief de organisatie is. In tegenstelling tot de dagelijkse, soms heel gefragmenteerde en almaar op hetzelfde nageltje kloppende berichtgeving over de gevangenissen, de nadruk op incidenten en disfuncties, het dieptepunt dat de vergelijking was van de afdeling Bijzondere Individuele Veiligheid in Brugge met Guantanamo, in tegenstelling tot deze eenzijdigheid, lezen we in dit jaarverslag over nieuwe initiatieven, activiteiten, acties en projecten die de realisatie van de missie van EPI ondanks alles toch weer wat haalbaarder maken. Men vindt er de weerslag van de dagelijkse inzet van medewerkers en diensten die de organisatie een ziel geven. Het integraal kwaliteitsmanagement bij DGEPI introduceerde nieuwe methodieken die al in enkele gevangenissen hebben geproefdraaid. Een voorbeeld daarvan zijn de Balanced Scorecard en de zelfevaluatie volgens het CAF-model, of common assessment framework. Dat geeft een momentopname van de organisatie voor negen belangrijke organisatiegebieden.
We maken sinds vorig jaar een financiële en economische crisis mee. DGEPI onderneemt al jaren in een crisissituatie. Er komt nu echt beterschap. Daar is voor geknokt. Justitie is het enige departement dat z’n uitgaven meer zag stijgen dan de primaire uitgaven. Daar bovenop komt een nooit gezien gevangenisplan. Dat mag ieder van osn hoopvol stemmen. Minister Stefaan De Clerck staat aan uw kant en wenst u alle succes.